Wat is het NWO-thema Cognitie en gedrag

Van nature vertonen we allemaal intelligent gedrag. Met groot gemak herkennen we de mensen om ons heen, lopen, lezen een krant, rijden auto, en tegelijkertijd tellen we wisselgeld, luisteren we naar de radio, voeren we een telefoongesprek enzovoorts. De vraag is hoe we dit allemaal voor elkaar krijgen. In belangrijke mate gebeurt dit doordat we kennis hebben van onze omgeving en van onszelf en deze kennis verwerken. Bestudering van kennis, kennisprocessen en de wijze waarop ons brein kennis representeert en verwerkt vormt de inhoud van dit thema.

Cognitie is niet beperkt tot mens en dier, maar is ook een karakteristieke eigenschap van artificiële en virtuele systemen. In de afgelopen vijftig jaar is cognitie toegankelijk geworden voor conceptuele en experimentele analyse en hebben de betrokken disciplines een indrukwekkende ontwikkeling doorgemaakt. Door multidisciplinaire samenwerking en gebruikmaking van nieuwe technieken zullen nog meer belangwekkende nieuwe inzichten verkregen kunnen worden. Het onderzoek binnen dit thema zal zich allereerst richten op het ophelderen van fundamentele wetten over informatie en informatieverwerking en op beantwoording van de vraag hoe kennis wordt verkregen en gebruikt in persoonlijke, sociale, culturele en digitale context. Veelbelovende additionele perspectieven zijn gedrag en evolutie, taalverwerving, diergedrag, kennistoegankelijkheid en stoornissen in cognitieve processen.

In Nederland wordt op meerdere plaatsen op hoog niveau onderzoek naar cognitieve en gedragsprocessen uitgevoerd. De Overlegcommissie Verkenningen (OCV) heeft in 1997 een rapport uitgebracht over de cognitiewetenschappen in Nederland¹. Met de start van een omvangrijk thema Cognitie en Gedrag in 2001 geeft NWO invulling aan één van de aanbevelingen van deze commissie. Eerder al is in het kader van het NWO-Groot investeringsprogramma gevolg gegeven aan een andere aanbeveling van deze commissie, namelijk de oprichting van een faciliteit met moderne hersenscan-technieken specifiek ten behoeve van fundamenteel cognitie-onderzoek. De meerwaarde van het organiseren van een NWO-thema Cognitie en Gedrag is gelegen in het bijeenbrengen van de meest betrokken disciplines, waaronder neurowetenschappen, taalkunde, psychologie/pedagogiek, en kunstmatige intelligentie en - via het evolutionaire gezichtspunt - de economie, sociologie, politicologie en ethologie, op een moment dat een aantal onderzoekslijnen conv ergeert naar een gemeenschappelijk conceptueel en metho-dologisch raamwerk, waarvoor goede onderlinge communicatie en samen-werking essentieel is.

Mogelijke toepassingen van resultaten uit dit thema zijn velerlei. Meer inzicht in cognitieve processen en het functioneren van het menselijk brein zal in combinatie met expertise uit de ICT leiden tot sterke verbetering van interactie en samenwerking tussen mensen en computers. Meer kennis van neurobiologische en psychologische processen vergroot de diagnostische en therapeutische mogelijkheden bij psychiatrische en neurodegeneratieve ziekten waarbij cognitieve processen gestoord zijn, zoals de ziekte van Alzheimer. In onze snel vergrijzende maatschappij is dat van cruciale betekenis. Beter begrip van processen van kennisverwerving en informatieverwerking stelt effectievere onderwijsmethoden in het vooruitzicht. Meer begrip van de achtergronden van gedrag biedt betere aangrijpingspunten voor beïnvloeding en bijsturing van ongewenst gedrag. Toepassing van het evolutionaire gezichtspunt in sociaal-wetenschappelijk onderzoek, tenslotte, kan leiden tot een betere beheersing van problemen die ontstaan door afn ame van solidariteit en politieke betrokkenheid.

¹ De kennisraffinaderij: Cognitiewetenschappen in Nederland. Eindrapport van de OCV Verkenningscommissie Cognitiewetenschappen. Amsterdam, KNAW, 1997.