Wat is het NWO-thema Cultureel erfgoed

Onderzoek op het gebied van cultureel erfgoed betreft de functie, beleving en uitingsvormen van kunst en cultuur: archeologie, geschiedenis, kunst, literatuur en taal, muziek en theater. Al deze uitingsvormen van cultuur zijn van grote betekenis in de samenleving.

Treffend voorbeeld is onderzoek naar de aantasting van schilderijen uit de Gouden Eeuw. Restaurateurs van het Mauritshuis ontdekten een eigenaardige aantasting van het schilderij De anatomieles van dr. Nicolaes Tulp van Rembrandt. Bepaalde in het schilderij voorkomende componenten bleken zodanig op te zwellen dat de bovenste verflaag op de bewuste plekken wordt weggeduwd. Dat resulteerde in kleine putjes en uitstulpingen.

Vooral het in de 17de eeuw veel gebruikte loodwit en andere loodhoudende pigmenten blijken vatbaar voor dit verschijnsel, wat in sommige gevallen leidt tot ernstige verkleuringen.

Inmiddels is duidelijk dat de aantasting zich voordoet bij tenminste één promille van alle schilderijen die we kennen uit die tijd, waaronder schilderijen van Rembrandt, Hals en Vermeer. In totaal gaat het om tienduizenden schilderijen die op deze manier zijn aangetast.

Onderzoek richt zich op het vinden van manieren om dit proces te stoppen en om verdere aantasting van kostbare kunstschatten door dit verschijnsel te voorkomen. Daarvoor moet eerst duidelijk worden wat het verschijnsel veroorzaakt. Vermoed wordt al wel dat het samenhangt met vocht. Zodra hier meer over bekend is start de zoektocht naar een remedie.

Zeventiende-eeuwse schilderijen maken deel uit van ons cultureel erfgoed. Resultaten uit onderzoek rond dit NWO-thema worden niet alleen toegepast bij het conserveren van schilderijen, maar bijvoorbeeld ook in ruimtelijke ordening en in het (inter)nationale taal- en cultuurbeleid.

Grafisch ontwerper Rhonald Blommestijn (Amersfoort) liet zich inspireren door de negen NWO-thema's. Navigeer via de plaatjes naar de thematische onderwerpen.